Non, nee en nog eens no

Dertig jaar terug reden ze er bij wijze van spreken nog met paard en wagen rond, maar sinds Ierland in 1973 tot de EU toetrad groeide het eiland uit tot de – op Luxemburg na – rijkste staat Europa.
Lage belastingen, gigantische groeicijfers en plots massa’s Ieren die de duurste villa’s in Spanje opkochten. Mede door tientallen miljarden aan Europese steun.
,,Ondankbaar”, klinkt het dan ook in Brussel en veel hoofdsteden, waar de verbijstering groot is en men beseft dat het striemende Ierse ‘nee’ de unie opnieuw in een diepe institutionele crisis stort.
De Ieren lijken daarmee plots van ‘keltische tijger’ tot paria gebombardeerd. Zeker wanneer de andere lidstaten onverstoord verder gaan met het ratificeren van ‘Lissabon’ worden ze in feite in de hoek gezet.
Wat niet terecht is. Zo hield het land - als enige - een referendum, omdat de nationale grondwet dat eenmaal voorschrijft. Landen als Nederland, Groot-Brittannië, Denemarken, Tsjechië en Denemarken hadden dat ook kunnen doen, maar durfden niet. Het waren immers vrijwel zeker ook allemaal ‘nee’s’ geworden.
Natuurlijk is gisteren weer eens aangetoond dat het vaak als democratisch summum geroemde referendum in de praktijk een electorale gruwel is. De discussie gaat immers altijd over zaken die niets met de centrale vraag te maken hebben. Maar dat neemt niet weg dat het onleesbare Verdrag van Lissabon resoluut en door een forse meerderheid is weggestemd.
Wat de reden ook moge zijn, het geeft aan dat zelfs de zo verwende Ieren de unie wantrouwen. In plaats dat meer ‘Europa’ vertrouwen en hoop op de toekomst schept, ziet men het als een bedreiging. De kloof tussen burger en politiek in een notendop.
In Brussel zit men inmiddels met de handen in het haar. Een ‘plan B’ bestaat niet, maar na de grondwet is nu ook ‘Lissabon’ in feite dood en wellicht zelfs het hele hervormingsproces. De Ieren willen weigeren nog eens te stemmen en een nieuwe wederom slopende onderhandelingsronde wil eigenlijk niemand nog.
Doorgaan met de huidige verdragen kan echter ook niet, want de – ongevraagd - tot 27 landen uitgedijde EU dreigt organisatorisch vast te lopen en is al moeilijker te besturen. Het eind van de wereld is het ‘no’ natuurlijk niet. Europa stort niet ineen. Maar het verplicht wel weer tot maandenlang navelstaren.
Grote vraag is hoe men uit deze nieuwe impasse komt, nu inmiddels in drie talen klip en klaar klinkt dat men dit Europa niet wil. Non, nee, no. De chique Parijzenaar, de Nederlander uit de Vinex-wijk en nu dus ook de Ierse boer uit Tipperary. Voor Europa is nog een lange en onzekere weg te gaan.