De Belg in Brel

,,Al mijn liedjes zijn voor mijn land en gaan over mijn land. Ik houd van België en voel mij Vlaming. Franstalige Vlaming. Dit land verdient echt meer dan een taalstrijd”.
Woorden die zo uit de dagelijkse Belgische actualiteit lijken getrokken, maar al in de jaren zestig en zeventig werden uitgesproken door Jacques Brel.
De op 9 oktober dertig jaar geleden overleden Brusselse volkszanger adoreerde zijn geboorteland, ook al werd hij er door Vlamingen verguisd en vierde hij jaren achtereen grote successen in het chique Parijs.
In een prachtige nieuwe documentaire van zijn dochter France (zie foto), spreekt de chansonier zelf op oud beeldmateriaal en via een aantal boezemvrienden een ware liefdesverklaring richting ‘zijn’ België uit. Een markant pamflet, zeker nu hij daarmee de huidige discussie in zijn vaderland in het hart raakt.
Het is slechts een van de ode’s die zijn fans, familie en bewonderaars dit najaar brengen aan een van de beroemdste Belgen, die in 1978 op 49-jarige leeftijd aan longkanker overleed. Een van de grootste zangers ook van de vorige eeuw, die is gecoverd door sterren als David Bowie, Dusty Springfield, Nina Simone, maar ook door Liesbeth List en recenter De Dijk en Acda & de Munnik.
Zo verschijnen de twee speelfilms die hij aan het eind van zijn leven produceerde op dvd, slingert door Brussel een fraaie Brel-wandeling en is deze week in de Éditions Jacques Brel, zijn kleine Brusselse museum, onder de titel “J’aime les Belges” een boeiende nieuwe tentoonstelling over zijn werk en leven ingericht. Met veel beeldmateriaal, originele songteksten en aantekeningen. ,,Jacques doopte zijn schrijverspen in een inktpot vol gevoeligheid”
Want wie dacht dat de volkszanger zijn land ontvluchtte om zich in Parijs te wentelen in zijn Franse sterrenstatus zit mis. Niet alleen greep hij al zijn vrije tijd aan om zijn geliefde Belgische kust te bezoeken of tot diep in de nacht te stappen in Brussel of Luik, ook in het buitenland pronkte hij met zijn Brusselse accent en Vlaamse afkomst.
,,Ik reisde de hele wereld af, werd vaak door de Franse ambassadeur ontvangen en nooit door de Belgische. Maar ik stelde me altijd voor als de ‘Vlaamse’ zanger”, zo stelt hij. Zelfs koning Boudewijn kwam hem in Parijs incognito bekijken, omdat dit in eigen land te gevoelig lag.
Dertig jaar na zijn dood liggen de sneren die Brel in zijn liedjes “La, la, la” en “Les Flamandes” richting de ‘bekrompen’ Vlamingen uitdeelde nog altijd zeer gevoelig. ,,Ze vonden dat hij te ver was gegaan en dat heeft hem lang gekwetst”, stelt zijn dochter France. ,,De liedjes waren juist een liefdesverklaring aan zijn jeugd.”
Ook haar vader heeft het nooit begrepen. ,,Het was een scherts over mijn eigen afkomst. Een karikatuur. Dat kan nooit beledigend zijn”, aldus de volkszanger, die zelf enorm kon genieten van de typisch Belgische zelfspot.
In de reportage komt hij vooral ook als podiumbeest en enorme levensgenieter naar voren. Die dronk, rookte als een ketter en als hij maar even de kans kreeg de donkere Brusselse kroegen afstruinde. ,,We waren kapot wanneer hij na een paar dagen weer naar Parijs vertrok”, aldus zijn ex-vrouw Miche.
Maar er was wel degelijk ook die haat-liefde-verhouding met zijn geboorteland. ,,Hij stoorde zich enorm aan al het geruzie tussen de twee taalgroepen en had een hekel aan politici”, aldus een van zijn goede vrienden.
De zanger zelf omschreef het als ‘vervelende problemen’ van ‘lage politiek’. ,,Een land met twee talen heeft toch geen taal, dus waarom zo moeilijk doen. Als ik morgen koning van België mag zijn zou ik de dienstplicht afschaffen en jonge Vlamingen zes maanden in Wallonië laten verblijven. En andersom.”
Ook Brel zelf genoot intens wanneer hij enkele dagen in het winderige Nederlandstalige noorden was. Wat ook blijkt uit zijn prachtige ‘Mijn Vlakke Land’. Wellicht zelfs de mooist gezongen ode ooit aan Vlaanderen. Nota bene door een Franstalige Brusselaar.